محمد كاظم بن محمد تبريزى ( اسرار على شاه )
18
منظر الأولياء ( در مزارات تبريز و حومه ) ( فارسى )
چهارمين كتابى كه در اين موضوع مىشناسيم همين كتاب منظر الاوليا است . از اين كتاب تا جائى كه تحقيق كردم ، در جائى نشانى نيافتم . نويسندهء اين كتاب ، محمّد كاظم بن محمد تبريزى است كه اولين تاريخى را كه به آن اشاره مىكند 1238 ق و آخرين تاريخ 1304 ق است . به سالهاى 1251 و 1269 و 1285 ق هم اشارهاى دارد . پس هستهء اوليهء كتاب در 1238 ق تشكيل شده و مؤلف تا 1304 ق مشغول تكميل آن بوده است . كتاب روضات الجنان در سال 975 ق و روضة الاطهار سى و شش سال بعد يعنى در سال 1011 ق تأليف شدهاند درحالىكه منظر الاوليا در 1304 ق نوشته شده و اطلاعاتى راجع به اين فترت سيصدساله دارد . از جمله سه فصل : يكى گلزار دوم از روضهء دوم كه مختص به مدفونين مجذوبيه يا مقبرهء ملاباشى است ، ديگرى گلزار هفتم از همان روضه در مخدرات مدفون در تبريز ، و بالاخره كل روضهء سوم در احوال سلاطينى كه در تبريز آسودهاند ، در هيچكدام از دو كتاب فوق دربارهء آنها مطلبى نيست . مؤلف در سه مورد از اين كتاب به تاريخ تأليف كه 1304 ق است اشاره مىكند . « 1 » يكبار هم به فوت ميرزا بزرگ قائم مقام اشاره كرده مىنويسد كه از روز وفات الى يومنا هذا دو نفر حافظ قرآن در سر قبرش دائم اوقات مشغول تلاوت قرآن هستند . « 2 » در دو مورد هم مؤلف از شخص ناصر الدين شاه قاجار نام برده و او را دعا كرده است . تبريزى پيرو طريقهء صوفيه و فرقهء شاه نعمتاللهيّه و از مريدان خاص مجذوبعلى شاه همدانى بوده است . در اين مورد مىنويسد : چون حضرت قطب الموحدين و زبدة العارفين ، الداعى الى الله حاجى محمد جعفر قراگوزلوى همدانى ملقب به مجذوبعلى شاه كه به سه واسطه استاد ارشاد و رهبر طريقت اين فقير است در اين گوشهء فراغت استراحت گزيده كه ان شاء اللّه احوالات آن بزرگوار [ را ] در گلزار دوم همين روضه مفصلا خواهم نوشت . « 3 »
--> ( 1 ) . ص 31 و 51 و 243 . ( 2 ) . كتاب حاضر ، ص 215 . ( 3 ) . كتاب حاضر ، ص 89 و ص 108 .